Temat odporności nie pierwszy raz został podjęty podczas seminarium FRL, jest bowiem jednym z tematów szczególnie ważnych dla władz i mieszkańców miast. Tym razem organizatorzy zdecydowali się pokazać -na podstawie doświadczeń norweskich - całościowe podejście do budowania odporności miasta - od oceny zagrożeń poprzez budowanie gotowości na sytuacje kryzysowe (przygotowanie planów reagowania kryzysowego, ćwiczenia zgrywające działania różnych służb), a kończąc na zarządzaniu w sytuacji kryzysowej.
O obowiązkach miast norweskich w zakresie zapewnienia gotowości na sytuacje kryzysowe opowiedział Alexander Tymczuk, doradca w Norweskim Związku Władz Lokalnych i Regionalnych.
- Przygotowanie miast na sytuacje kryzysowe na poziomie lokalnym to tematyka ważniejsza dziś niż kiedykolwiek dotychczas, a wzmocnienie naszej gotowości jest bardzo istotne zarówno w Norwegii, jak i w Polsce – mówił. - Polskę i Norwegię różnią uwarunkowania prawne i organizacyjne, ale wspólnie możemy nakreślić obraz typowych zagrożeń, mamy poza tym wspólne wyzwania. Seminarium jest doskonałą okazją, żeby się wymienić wiedzą i nauczyć równego podejścia.
Ekspert podkreślał, że norweskie gminy odgrywają ogromną rolę w budowaniu odporności i zapewnieniu bezpieczeństwa mieszkańcom. Ich rolą jest zarówno profilaktyka, jak i odpowiedzi na sytuacje kryzysowe.
Każdy etap działania norweskich gmin został zaprezentowany na przykładzie innego miasta z Norwegii: Bærum, Kristiansand i Stavanger, a te trzy prezentacje złożyły się na cały obraz funkcjonowania norweskiego systemu bezpieczeństwa lokalnego. Uczestnicy mieli ponadto możliwość usłyszeć relację z wizyty studyjnej polskich samorządowców w norweskich miastach i poznać polską perspektywę i ocenę tamtejszego systemu.
W wypowiedziach prelegentów z norweskich miast dużo było o ocenie ryzyka. – Wydaje się, że podejście oparte na ocenie ryzyka nie jest w naszym kraju niczym nowym – mówił podczas spotkania Sergiusz Parszowski, prezes Obserwatorium Bezpieczeństwa. – Mająca już prawie 20 lat ustawa o zarządzaniu kryzysowym nakazuje przeprowadzić szczegółową identyfikację zagrożeń i ocenę ryzyka z nich wynikającą. Dopiero w dalszych krokach tworząc plan zarządzania kryzysowego powinniśmy procedury, sposoby działania, instrukcje skorelować z tymi zagrożeniami. Podobnie rzecz się ma z różnego rodzaju zakupami – one nie mogą być w oderwaniu od tego, co mamy zapisane w planach zarządzania kryzysowego. Powinniśmy trzymać się prostej metodyki: mamy zagrożenie, następnie opisujemy sposób działania (procedury, instrukcje, różnego rodzaju plany), a zakupy służą temu, byśmy te procedury i plany byli w stanie zrealizować wtedy, gdy zajdzie taka potrzeba.
Goście z Norwegii zwracali w swoich wystąpieniach uwagę, że oprócz terytorialnych ocen ryzyka, czyli na poziomie gminy, regionu i wyżej, są w tym kraju opracowywane ryzyka sektorowe, a więc np. dla wodociągów, dla usług informatycznych, szkół i placówek oświatowych. Co ważne, to że te analizy zagrożeń są w Norwegii publicznie dostępne. Polska znowelizowana ustawa o zarządzaniu kryzysowym na poziomie krajowym wprowadza „Krajową ocenę ryzyka” i ten dokument także będzie jawny. – Obserwujemy na poziomie centralnym zmianę podejścia – mówi Sergiusz Parszowski.- Mam nadzieję, że to nowe, oparte na dzieleniu się informacjami o zagrożeniach z różnymi instytucjami publicznymi, z sektorem prywatnym, z mieszkańcami zejdzie nam po kolei na niższe poziomy administracji.
Współpraca, wsparcie, wspólnota, sąsiedztwo, integracja – to kolejne terminy, które wybrzmiały podczas seminarium i były odmieniane przez wszystkie przypadki. Odnosiły się często do działania instytucji publicznych, chociażby przy ocenie ryzyka. Nie może tego typu dokumentu opracowywać jeden urzędnik. Musi być to interdyscyplinarny zespół, podzielony na mniejsze grupy, które skupią się na poszczególnych zagrożeniach. Podczas spotkania mowa była także o strukturze zarządzania kryzysowego, o zespołach zarządzania kryzysowego, które uwzględniają włączenie bardzo różnych interesariuszy i uczestników, w tym organizacji pozarządowych. To ponownie nie jest nic nowego w stosunku do tego, co mamy w Polsce. Warto przypomnieć, że ustawa o zarządzaniu kryzysowym nakazuje, by w zespołach zarządzania kryzysowego także na poziomie gmin i powiatów, byli przedstawiciele społecznych organizacji ratowniczych. – Mamy takie zapisy, jednak być może czasem gorzej jest z realizacja takiego podejścia w praktyce – zwracał uwagę ekspert przypominając, że w składach wielu zespołów zarządzania kryzysowego członu społecznego po prostu nie ma.
Dużo mówiono także o wsparciu niesformalizowanym, zwyczajowym, a więc międzysąsiedzkim, które w Polsce musimy budować. Nie da się tego z pewnością zrobić w ciągu kilku miesięcy, a prawdopodobnie nawet w ciągu kilku lat. Budowanie powszechnych relacji to bowiem długotrwały i trudny proces, który wymaga zmiany mentalnej, pewnych zmian nawyków; odpowiedzi na pytanie „co ja mogę zrobić dla sąsiada?” i „co sąsiad może zrobić dla mnie?”
Organizacjom pozarządowym musimy dziś zdefiniować rolę – to kolejny wniosek, który popłynął z seminarium. Powinna to być rola bardzo konkretna, jasno określona, a więc np. że dana organizacja będzie w czasie kryzysu zajmowała się dostarczaniem żywności osobom niesamodzielnym, inna organizacja – ratownictwem, a jeszcze inna będzie organizować punkty informacyjne. Jest to potrzebne po to, by te organizacje już dziś mogły zacząć budować swój potencjał i przygotowywać się do tych zadań, ćwiczyć i trenować realizację przypisanych im działań. Także, aby samorządy, przedsiębiorcy i inne instytucje mogły je w tym wspierać.
I jeszcze jedna kwestia, którą warto zapamiętać ze spotkania: szkolenia i ćwiczenia! Każdy plan, procedura czy instrukcja pozostanie tylko teorią jeżeli nie zostanie przetestowany i zweryfikowany.
Zapraszamy do obejrzenia zapisu wideo całego seminarium oraz do zapoznania się z prezentacjami, które znajdują się w załącznikach pod tekstem.
Na seminarium pt. „Budowanie odpornych społeczności lokalnych: od rozpoznawania zagrożeń do zarządzania sytuacją kryzysową w miastach norweskich” przedstawicieli miast jak zawsze zaprosił Związek Miast Polskich, tym razem we współpracy z partnerem norweskim - Norweskim Związkiem Władz Lokalnych i Regionalnych (KS).
Seminarium było organizowane w ramach projektu predefiniowanego pn. „Wzmocnienie potencjału instytucjonalnego miast w Polsce w zakresie kompleksowego rozwoju lokalnego, finansowanego ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2021-2028”.
