W 2013 r. referendum w sprawie odwołania prezydent Warszawy okazało się nieważne z powodu zbyt niskiej frekwencji.
W ciągu ostatnich 20 lat w całym kraju odbyło się 320 głosowań w sprawie odwołania włodarza miasta lub gminy - w 43 przypadkach okazały się one skuteczne. W zdecydowanej większości przypadków referenda są przeprowadzane w mniejszych ośrodkach, Aleksander Miszalski jest dopiero 8. prezydentem miasta odwołanym w tym trybie.
Referenda zakończone odwołaniem prezydenta miasta:
- Kraków - 24 maja 2026 r. prezydent Aleksander Miszalski
- Zabrze - 11 maja 2025 r. prezydent Agnieszka Rupniewska
- Elbląg - 14 kwietnia 2013 r. prezydent Grzegorz Nowaczyk
- Bytom - 17 czerwca 2012 r. prezydent Piotr Koj
- Łódź - 17 stycznia 2010 r. prezydent Jerzy Kropiwnicki
- Częstochowa - 15 listopada 2009 r. prezydent Tadeusz Wrona
- Olsztyn - 16 listopada 2008 r. prezydent Czesław Małkowski
- Zduńska Wola - 5 października 2008 r. prezydent Zenon Rzeźniczak
Średnia skuteczność referendów na przestrzeni ostatnich dwóch dekad to ok. 13% - tyle głosowań doprowadziło do odwołania włodarza. W praktycznie wszystkich, które zakończyły się niepowodzeniem, stało się tak z powodu zbyt niskiej frekwencji. Wyjątkiem jest referendum przeprowadzone w 2009 r. w Sopocie. Ówczesny prezydent tego miasta, Jacek Karnowski popierał przeprowadzenie głosowania w sprawie swojego odwołania i zachęcał do udziału w nim – traktując je jako swoiste głosowanie nad wotum zaufania w okresie, w którym zmagał się z zarzutami prokuratorskimi (z których został po latach oczyszczony). Referendum przekroczyło wymagany próg frekwencji i ponad 60% mieszkańców zagłosowało przeciwko odwołaniu.
Na przestrzeni lat referenda odwoławcze były organizowane z różną częstotliwością. Rekordowa pod względem ich liczby pozostaje kadencja 2010–2014, w trakcie której przeprowadzano aż 114 głosowań ws. odwołania włodarza. Już w kolejnej kadencji 2014–2018 odbyło się jednak tylko 45 referendów odwoławczych.
Referenda ws. odwołania włodarza na przestrzeni lat:
- kadencja 2006–2010: 61 głosowań, 12 odwołanych
- kadencja 2010–2014: 114 głosowań, 15 odwołanych
- kadencja 2014–2018: 45 głosowań, 4 odwołanych
- kadencja 2018–2024: 64 głosowań, 9 odwołanych
- kadencja 2024–2029: 36 głosowań, 3 odwołanych
W obecnej kadencji do tej pory przeprowadzono 36 referendów ws. odwołania włodarza, kolejne 3 są zaplanowane do przeprowadzenia w następnych tygodniach i miesiącach. W pierwszych dwóch latach poprzedniej kadencji przeprowadzono 23 takie głosowania, mamy więc do czynienia ze wzrostem liczby referendów. Czas pokaże, czy w obecnej kadencji zostanie pobity rekord z lat 2010–2014.
Odwołanie prezydenta Krakowa z całą pewnością powoduje wzrost zainteresowania tematyką referendalną. Na przestrzeni lat mechanizm ten był wykorzystywany wielokrotnie, ale liczba skutecznie odwołanych włodarzy jasno pokazuje, że mieszkańcy traktują go jako narzędzie nadzwyczajne. Niemniej, jak widać na przykładzie Krakowa, potrafią po nie sięgać nie tylko mieszkańcy niewielkich gmin wiejskich, ale również drugiego pod względem wielkości miasta Polski. Referendum odwoławcze jest narzędziem o wiele lepiej zabezpieczającym wspólnoty lokalne przed ewentualnymi patologiami władzy niż niekonstytucyjne i szkodliwe ograniczenie kadencji władz samorządowych.
Biuro ZMP
