W ostatniej dekadzie widoczny jest silny wzrost tzw. zielonych wydatków majątkowych w gminach i miastach na prawach powiatu. W latach 2014–2024 samorządy przeznaczyły na inwestycje środowiskowe blisko 88,5 mln zł.
Trend, który nie zwalnia
Co istotne, nawet przy spadkach liczby ludności w wielu regionach, poziom wydatków na 1 mieszkańca pozostaje relatywnie wysoki.
Najwyższe wydatki notują gminy wiejskie. Ich przewaga szczególnie widoczna jest po 2021 roku. Miasta na prawach powiatu przez lata utrzymywały stabilny poziom inwestycji, jednak od 2023 roku ustępują miejsca gminom wiejskim i miejsko-wiejskim. W 2024 roku we wszystkich typach jednostek odnotowano jednak spadek wydatków per capita.
Rys. Zielone wydatki majątkowe na 1 mieszkańca
Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań budżetowych, https://www.gov.pl/web/finanse/sprawozdania-budzetowe.
Pieniądze decydują
Wzrost zielonych inwestycji był w dużej mierze uzależniony od środków zewnętrznych, zwłaszcza funduszy UE. Tylko w 2024 roku miasta zrzeszone w ZMP przeznaczyły na zielone inwestycje blisko 4,5 mld zł. To pokazuje skalę ambicji, ale też zależność od dostępnych źródeł finansowania.
Współpraca jako kierunek
W warunkach ograniczonych budżetów kluczowe staje się budowanie partnerstw z biznesem i sektorem finansowym. Dlatego też podczas Samorządowego Kongresu Finansowego w Sopocie (16.04, godz. 13.10) odbędzie się debata pt. „Zielony Pakt Lokalny: Jak zintegrować biznes, samorząd i finanse dla klimatu?”. W debacie uczestniczyć będą przedstawiciele administracji publicznej i samorządowej, Lasów Państwowych, a także biznesu. Celem debaty jest pokazanie, jak na poziomie lokalnym skutecznie połączyć działania biznesu, samorządów i sektora finansowego, aby przyspieszyć zieloną transformację – od planowania inwestycji, przez montaż finansowy, po wdrożenie projektów o realnym wpływie na klimat. Debata ma też wskazać, jak wykorzystać partnerstwa (w tym PPP) i inicjatywy regionalne, by budować odporność energetyczną i gospodarczą miast i regionów.
Liderzy Zielonych Finansów Samorządowych
Podczas Samorządowego Kongresu Finansowego Local Trends w Sopocie ogłoszeni zostaną Liderzy Rankingu Zielonych Finansów Samorządowych w oparciu o dane za 2024 r.
Wyróżnienia są dowodem uznania dla skuteczności gmin w implementacji działań prośrodowiskowych. Związek Miast Polskich wspólnie z Fundacją Miasto uhonorują najlepsze samorządy podczas wieczornej gali Local Trends 2026, która odbędzie się 15 kwietnia w Sopocie.
Ranking został przygotowany na podstawie Indeksu Zielonych Finansów Samorządowych, który opracowali naukowcy z Instytutu Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Indeks ten umożliwia zbadanie „stopnia zazielenienia” finansów samorządowych, w tym również ocenę poziomu lokalnego bezpieczeństwa środowiskowego.
Partnerem Strategicznym Rankingu Zielonych Finansów Samorządowych jest ORLEN (www.orlen.pl)
